dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

2

i'kqikyu foHkkx

Lo.kZ t;Urh xzke Lojkstxkj ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

Lo.kZ t;arh Lojkstxkj ;kstuk ds ekxZ funsZ'kkuqlkj ykHkkfFkZ;ksa dk p;u ,oa vuqnku vkfn fodkl [k.M@ tuin Lrj ls fd;k tkrk gSA

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ [k.M fodkl vf/kdkjh@ i'kq fpfdRlkf/kdkjh

en      bdkbZ {kerk   bdkbZ ykxr

1& xk;@ HkSal ikyu  2 i'kq    39]000

2&    **             4 i'kq    79]000

3& HksM+ ikyu 40 eknk 1 uj    55]100

4& cdjh ikyu 10 eknk 1 uj   28]000

5& lwdj ikyu  5 eknk 1 uj   40]000

6& dqDdqV ikyu 500 pwts      48]500

    ¼czk;yj½

7& dqDdqV ikyu  500 i{kh    1]30]500

    ¼ys;j½

8& dqDdqV ikyu  100 pwts     24]400

    ¼ys;j½

9& cRr[k ikyu  100 pwts     15]800

10& uSlfxZd vfHktuu] 2 lkaM  22]000

     ¼lkaM½ dsUnz

vEcsMdj fo'ks"k jkstxkj ;kstuk p;fur tuinksa esa

Q

;kstuk gsrq ik=rk

ykHkkfFkZ;ksa dk p;u fodkl [k.M Lrj ij xfBr lfefr ftlesa [k.M fodkl vf/kdkjh i'kq fpfdRlkf/kdkjh] cSad vf/kdkjh ,oa xzke iz/kku 'kkfey gksrs gSa] ds }kjk fd;k tkrk gSA

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ eq[; i'kq fpfdRlkf/kdkjh @ i'kq fpfdRlkf/kdkjh

cdjh ikyu  10eknk 1 uj      28]000

lwdj ikyu  5 eknk 1 uj      40]000

dqDdqV czk;yj  500  pwts      48]500

ikyu

;kstuk esa csjkstxkj ;qodksa dks jkstxkj miyC/k djk;s tkrs gSa ;kstuk esa vuqnku lkekU; oxZ ds ykHkkFkhZ dks 25 izfr'kr vf/kdre 7]500@& ,oa vuqlwfpr tkfr@ tutkfr ds ykHkkFkhZ dks 33 izfr'kr vf/kdre 10]000 izfr bdkbZ ykxr ij ns; gSA;g ;kstuk cSad _.k ij vk/kkfjr gSA

iSjkosV ¼izkbosV ,0vkbZ0 dk;ZdrkZ½

 ;g ;kstuk mu {ks=ksa ds fy, gS tgka i'kqikyu dh laLFkk;sa dk;Zjr ugha gSaA

ykHkkFkhZ dk 4 ekg dk d`f=e xHkkZ/kku] Vhdkdj.k] cf/k;kdj.k dk izf'k{k.k fn;k tkrk gSA

ykHkkFkhZ dk p;u fodkl [k.M ls gksdj tuin Lrj ij eq[; fodkl vf/kdkjh dh v/;{krk dh lfefr }kjk fd;k tkrk gSA

bl ;kstuk esa f'kf{kr csjkstxkj ;qodksa dks jkstxkj miyC/k djk;k tkrk gSA ykHkkFkhZ dks p;fur fodkl [k.M dk fuoklh tksuk pkfg,A ykHkkFkhZ bUVj thou foKku@ d`f"k foKku ikl gksA

;kstuk m0iz0 i'kq/ku fodkl ifj"kn ,oa ;w0ih0 MkLi }kjk fpfUgr tuinksa esa pyk;h tk jgh gSaA

ykHkkFkhZ d`f=e xHkkZ/kku] Vhdkdj.k] cf/k;kdj.k dj viuh thfodk vftZr djrs gSaA

izkbZosV osVfjujh Dyhfud

ykHkkFkhZ i'kq fpfdRlk foKku esa Lukrd o csjkstxkj gksuk pkfg,A

mRrj izns'k i'kq fpfdRlk ifj"kn esa iathd`r gksaA

,xzhDyhfud ;kstukUrxZr izkbosV osVfjujh Dyhfud dh LFkkiuk gsrq csjkstxkj i'kq fpfdRlk Lukrdksa dks ukckMZ fjQkbusUl vUrxZr cSad _.k miyC/k djkuk bl ;kstuk dk mn~ns'; gSA ;kstukUrxZr izkbosV osVfjujh Dyhfud dh LFkkiuk ds fy, dqy ykxr :0 1-46 yk[k] izkbosV osVfjujh Dyhfud ,oa y?kq Msjh bdkbZ ds fy, dqy ykxr :0  3-30 yk[k] izkbZosV d`f=e xHkkZ/kku dsUnz ds fy, dqy ykxr :0 0-56 yk[k] ¼eksisM ekMy½ o :0 0-91 yk[k ¼eksVj lkbfdy ekMy½ ,oa izkbosV osVfjujh Dyhfud rFkk i'kq vkgkj ,oa i'kq vkS"kf/k foØ; dsUnz ds fy, :0 2-00 yk[k fu/kkZfjr gSaA

cSad }kjk vko';d voLFkkiuk en LVs'kujh] Øk;ksdsUl] ,0vkbZ0 fdV] eksisM] eksVjlkbfdy vkfn ds fy, _.k fn;k tk;sxkA

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

3

m-iz-fiNM+k oxZ foRr ,oa fodkl fuxe

1-  ekftZu euh _.k ;kstuk

¼15 ifj;kstuk,a½

2-  VeZ yksu _.k  ;kstuk

¼ 52 ifj;kstuk,a½

1-       ;kstuk gsrq ik=rk %&

i.          tks mRrj izns'k dk fuoklh vks o jkT; ljdkj }kjk vf/klwfpr fiNM+s oxZ dk lnL; gksA

ii.       18 o"kZ dh vk;q iwjh dj yh gks o 50 o"kZ ls vf/kd u gksA

iii.     xjhch js[kk ls uhps thou ;kiu dj jgk gks vFkkZr~ ftldh @ifjokj dh orZeku esa leLr Jksrksa ls okf"kZd vk; 'kgjh {ks= esa :i;s 21]206 rFkk xzkeh.k {ks= esa :0 15]976 ls vf/kd u gks rFkk nksgjh xjhch js[kk ds uhps thou ;kiu dj jgk gks vFkZkr~ ifjokj dh leLr Jksrksa ls okf"kZd vk; 'kgjh {ks= esa :0 42]412 rFkk xzkeh.k {ks= esa :0 31]952 ls vf/kd u gksA

     bl ;kstuk dk lapkyu fuxe }kjk jk"Vªh; fiNM+k oxZ foRr ,oa fodkl fuxe ubZ fnYyh ds lg;ksx ls fd;k tk jgk gSA efgykvksa ds fy, C;kt nj esa NwV gS

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

4

csfld f'k{kk

1&

3000 izkFkfed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk

2&

800 mPp izkFkfed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk

Q

    ;kstuk gsrq ik=rk %&

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

ftyk csfld f'k{kk vf/kdkjh

;kstuk dk laf{kIr fooj.k %&

3000 izkFkfed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk nsdj 15000 v/;kidksa  gsrq jkstxkj l`tu

800 mPp izkFkfed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk nsdj 3200 v/;kidksa  gsrq jkstxkj l`tu

Ø0l0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

5

lgdkfjrk

m0iz0 jkT; lgdkjh xzke fodkl cSad dh ;kstuk;sa

Q

;kstuk gsrq ik=rk

jksxtkj gsrq bPNqd O;fDr A

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh   

 ftyk izcU/kd] m0iz0 jkT; lgdkjh xzke fodkl cSad

1 fofHkUu jkstxkj ijd ;kstukvksa ds fy;s e/;dkyhu ,oa nh/kZdkyhu _.k miyC/k djk;s tkrs gSA

2 vf/kdka'k ekeyksa esa O;fDrxr ykHkkfFkZ;ksa dks _.k fn;s tkrs gSA 

3 ;kstuk ds vUrxZr VsªDVj _.k] Msjh _.k] lM+d ifjogu _.k] Qyks|ku _.k] i'kqikyu] eRL; ikyu _.k] i'kqpkfyr okgu vkfn gsrq _.k fn;s tkrs gSA 

 4 ftruh Hkh bdkbZ;ksa dks fdlh ;kstuk m|e es _.k fn;k tk;sxk mlesa de ls de ,d jkstxkj l`ftr gksxkA  

ftyk lgdkjh 

cSad dh ;kstuk;sa

Q

;kstuk gsrq ik=rk

jksxtkj gsrq bPNqd O;fDr rFkk Lo;a lgk;rk lewg @la?kA

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh     

  lfpo] ftyk lgdkjh cSad

1 fofHkUu jkstxkj ijd ;kstukvksa ds fy;s e/;dkyhu ,oa nh/kZdkyhu _.k miyC/k djk;s tkrs gSA

2 blds vUrxZr okgu _.k] O;olkb;ksa@QeksZ dks n`f"V ca/kd _.k] d`f"k ;a=khdj.k _.k] i0 nhun;ky mik/;k; lgdkjh Lo jkstxkj ;kstuk vkfn ds ek/;e ls ykHkkfUor djk;k tkukA  

3 ftruh Hkh bdkbZ;ksa dks fdlh ;kstuk m|e es _.k fn;k tk;sxk mlesa de ls de ,d jkstxkj l`ftr gksxkA  

4 foRrh; o"kZ 2003&04 esa xzkE; fodkl cSad dh ;kstuk;sa ,oa ftyk lgdkjh cSad ;kstukvksa nksuksa esa dqy  1-25 yk[k yksxksa ds fy;s jkstxkj ds volj l`ftr djk;s tkus dk y{; gSA

dz-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk lkj

6

LkaLd`fr foHkkx

1-    lkaLd`frd i;ZVu

Q

;kstuk gsrq ik=rk

Xkzkeh.k ,oa ’kgjh 

ftyk@e.My Lrj ij lEcfU/kr mRrjnk;h vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ Ik;ZVu@laaLd`fr foHkkx ds vf/kdkjh

i;ZVu m-iz- dh yksd laLd`fr ,oa lkaLd`frd fojklr ds vk/kkj ij i;ZVu ds fodkl ls lEcfU/kr gSA {ks= fo'ks"k ds i;ZVd LFkyksa dks fodflr djus esa i;ZVu foHkkx dk ;ksxnku gksxk] fodflr i;ZVd&LFkyksa esa i;ZVdksa dks vkdf"kZr djus] mUgsa m0iz0 dh laLd`fr ls ifjp; djkus esa m0iz0 laLd`fr foHkkx lg;ksx djsxkA lkaLd`frd /kjksgjksa dks bUVjusV] lh0Mh0] iqfLrdk vkfn ds ek/;e ls rFkk izn'kZudkjh dyk:iksa dh izLrqfr;ksa ds ek/;e ls ;g dk;Z fd;k tk;sxkA

2- f’kYixzke @ lqgkxgkV

Q

;kstuk gsrq ik=rk

Xkzkeh.k {ks= ds yksd dykdkj@ f’kYidkj

ftyk@e.My Lrj ij lEcfU/kr mRrjnk;h vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ Ik;ZVu@ [kknh xzkeks|ksx@ oL= ea=ky;@ laaLd`fr foHkkx ds Lok;Rr'kklh laxBu

Hkkjr ljdkj oL= ea=ky; ds gLrf'kYi foHkkx }kjk ekMy :i esa f'kYigkV fodflr fd;s x;s gSa] i;ZVu ,oa laLd`fr foHkkx ds {ks=h; lakLd`frd dsUnzksa }kjk mn;iqj] gSnjkckn] p.Mhx<+ esa f'kYixzke fodflr fd;s x;s gSa] ftuesa gLrf'kYi rFkk yfyr dykvksa dks izksRlkgu feyrk gS] dykdkjksa dks jkstxkj ds lk/ku fodflr gksrs gSa] t;iqj esa ^pks[kh&<kMh* rFkk vgenkckn esa ,sls iz;kl O;fDrxr laLFkkvksa }kjk fd;s tk jgs gSaA Lok;Rr'klh laLFkkvksa ds ek/;e ls laLd`fr foHkkx] m0iz0 ,sls dsUnz fodflr djus esa lg;ksx djsxk] ftlds fuekZ.k esa [kknh xzkeks|ksx oL= eU=ky; vkfn laLFkkvksa ds lkFk i;ZVu foHkkx dh Hkkxhnkjh gks] laLd`fr foHkkx ns'k ds vU; laLd`fr foHkkxksa ls lEidZ dj ;ksxnku dj ldrk gSA

3-    okn~; ;U= fuekZ.k ,oa izf’k{k.k dsUnz   Q

;kstuk gsrq ik=rk

dkjhxj

ftyk@e.My Lrj ij lEcfU/kr mRrjnk;h vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ Ik;ZVu@ laaLd`fr m+|ksx foHkkx ds Lok;Rr'kklh laxBu

m|ksx foHkkx ds lg;ksx ls izns'k ds >kalh e.My esa ,slk dsUnz fodflr fd;k tk;sxk ftlesa okn~;;U=ksa ds fuekZ.k ,oa izf'k{k.k dk dk;Z gksA >kalh] jsyos usVodZ ls l?kurk ls tqMs+ gksus ds dkj.k e0iz0] jktLFkku] fnYyh vkfn jkT;ksa ls Hkh lg;ksx izkIr dj ldrk gSA okn~; ;U=ksa dh vko';drk rFkk yksd dykdkjksa dks lg;ksx] lq>ko gsrq foHkkx viuh lsok;sa iznku djsxkA

4-    /ofu izdk’k dk;Zdze

Q

;kstuk gsrq ik=rk

Xkzkeh.k@ ’kgjh

ftyk@e.My Lrj ij lEcfU/kr mRrjnk;h vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ Ik;ZVu@laaLd`fr foHkkx ds Lok;Rr'kklh laxBu

/ofu izdk'k ij vk/kkfjr vk;kstu fnYyh] xksydq.Mk] v.Meku] Xokfy;j] [ktqjkgks ls py jgs gSaA i;ZVu foHkkx ,sls dk;ZØe cukus esa lg;ksx djsaA laLd`fr foHkkx dh {ks=h; bkdb;ksa rFkk Lok;Rr'kklh laxBuksa }kjk izLrqrhdj.k esa lg;ksx iznku fd;k tk;sxkA

5-ikjEifjd yksd izn'kZudkjh dyk      Q :i@f’kYi izf’k{k.k ,oa foØ; dsUnz

;kstuk gsrq ik=rk

Ykksd f’kYidkj

ftyk@e.My Lrj ij lEcfU/kr mRrjnk;h vf/kdkjh

eq[; fodkl vf/kdkjh@ Ik;ZVu@ [kknh xzkeksas|ksx@ m|ksx@ [kkn~; izlaLdj.k@laaLd`fr foHkkx ds vf/kdkjh

xzkeks|ksx] m|ksx] [kkn~; izlaLdj.k vkfn foHkkx }kjk fodflr dsUnzksa esa laLd`fr foHkkx f'kYidkjksa dks izsf"kr djsxkA egksRloksa esa buds oLrqvksa ds foØ; dsUnz cuk;s tk;saxsA vU; jkT;ksa ds dkjhxjksa] dykdkjksa dks vkeaf=r djus esa foHkkx dh Lok;Rr'kklh bdkbZ;ka lg;ksx djsaxhA

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

7

nqX/k fodkl foHkkx

efgyk Msjh ifj;kstuk

Q

1 & vk; ds Jksr] lEifRr l`tu ,oa vkRefo'okl rFkk fu.kZ; ysus dh {kerk dk fodklA

2 & efgyk;sa Lo;a xzkeh.k vFkZO;oLFkk dh izfdz;k esa lfdz; HkkxhnkjhA

3 & xzkeh.k vFkZO;oLFkk esa vuqlwfpr tkfr@ tutkfr ,oa fiNM+h tkfr dh xjhc efgykvksa dks lkekftd fodkl dh izfdz;k eas Hkkxhnkjh ;ksX; cukukA

4 & vkfFkZd ykHk ds dk;Zdzeksa ds lkFk tksM+dj jkstxkj miyC/k djkukA

5 & xzkeh.k efgykvksa dks i'kqikyu] nqX/k O;olk; O;oLFkk ,oa pkjk fodkl ds fy;s izf'kf{kr djukA

6 & xzke Lrj ij xjhch mUewyu ,oa jkstxkj l`tu ds n`f"Vdks.k ls xzkeh.k nqX/k mRiknd efgykvksa dks laxfBr dj nqX/k mRiknd lgdkjh lfefr;ksa dk xBuA

 'kSf{kd ;ksX;rk %&

lfefr dh lfpo gkbZLdwy ikl ] VsLVj dh d{kk vkB rFkk gsM yksMj lk{kj gksuk vko';d gS A

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh  

1-  efgyk Msjh ifj;kstuk ls 2002&03 esa izns'k ds 27 tuin vkPNkfnr gSaA nqX/k lfefr dk xBu 3&5 fdyksehVj dh nwjh ij nksuks vksj ds xkaoksa esa fd;k tk ldrk gSA   ,d lfefr esa 40 efgykvksa gksaxh A

2-   izR;sd lfefr dks dqy #0 92]000@& vuqnku ds :i esa fn;k tk;sxk A

3- izR;sd efgyk Msjh lfefr esa dqy 43 lnL; gksaxs ftlesa ls lfpo] odZj rFkk gsM yksMj lk{kj rFkk 'ks"k 40 lnL; vlk{kj gks ldrs gSa A

l?ku feuh Msjh ifj;kstuk

Q

  vkfFkZd :i ls detksj ,oa foiUu vuq0tkfr@tutkfr oxZ ds vkfFkZd :i ls etcwr djus gsrq Lojkstxkj ds izcy volj miyC/k djkukA

ifj;kstuk dh izeq[k fo'ks"krk,a%&

1- ifj;kstukUrZxr 84 izfr'kr foRrh; izkfo/kku vuq0tkfr@tutkfr ,oa 16 izfr'kr vU; oxksZ ds O;fDr;ksa gsrq fu/kkZfjr A

2-  2 nq/kk: i'kqvksa dh feuh Msjh ifj;kstuk dh LFkkiuk ] bdkbZ ykxr #0 29]500  vuq0tkfr@tutkfr ds ykHkkfFkZ;ksa gsrq ykxr dk 33 izfr'kr #0 9735@& rFkk vU; oxksZ ds fy;s 25 izfr'kr #0 7375 @& dk vuqnku A

3- nq/kk: i'kqvksa dk chek vkPNknu chek dEIiuh ls 4-80 izfr'kr dh nj ls A

4-  vuq0tkfr ds ykHkkfFkZ;ksa gsrq _.k ds le{k Hkwfe cUI/kd j[kus dh vfuok;Zrk ls eqDrrk A

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh

;g ;kstuk izns'k ds 40 tuinksa esa fØ;kfUor djus dk fu.kZ; fy;k x;k gS A

 _.k vkosnu i= nqX/k lfefr ds lfpo @{ks= i;Zos{kd vFkok nqX/k mRiknu lgdkjh la?k fyfeVsM ds izHkkjh vFkok izHkkjh bZ0,.M vkbZ0 ls tkudkjh izkIr dj _.k vkosnu izkIr fd;s tk ldrs gSs A

Lis'ky dEiksusUV Iyku

Q

1-vuq0tkfr @tutkfr ckgqY; xzkeksa esa nqX/k lfefr dk xBu

2- lfefr ds xBu ,oa dk;kZs ds lapkyu gsrq #0 50]000@&    ;Fkk %& LVs'kujh ] dSu ] Xyklos;j]  QuhZpj vkfn ds fy;s vuqnku Lo:iA

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh

dk;Z{ks= %&  izns'k ds 13 tuin  ;Fkk %& ihyhHkhr] vEcsMdjuxj ] xks.Mk ] cyjkeiqj ] JkoLrh ] cgjkbp ] fl}kFkzZuxj ] cLrh ] eSuiqjh ] fQjkstkckn ] lqYrkuiqj ] Qrsgiqj o Q:[kkZckn A

vEcsMdj Msjh MoyiesaV izkstsDV

Q

1- jkstxkj l`tu ,oa vuq0tkfr@tutkfr ds xzkeh.k d`"kdksa ds lkekftd ,oa vkfFkZd mRFkku ds fy, vkfFkZd ,oa jkstxkjijd egRokdak{kh ;kstuk

2-  610 p;fur vEcsMdj xzkeksa esa ,d izkjfEHkd nqX/k mRiknd lgdkjh lfefr dk xBu

3- lfefr ds xBu esa #0 50]000@& dh lgk;rk

4- nks nq/kk: i'kqvksa dh bdkbZ ykxr #0 21]500@& A  izR;sd ykHkkFkhZ dks vEcsMdj fo'ks"k jkstxkj ;kstuk esa izkfo/kkuksa ds vuqlkj 33 izfr'kr dh nj ls #0 9735 @& ds vuqnku dh vuqeU;rk A

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh

dk;Z{ks= %&   dk;Z{ks= izns'k ds leLr tuin A

ftyk lsDVj ;kstuk

Q

1- xzkeh.k {ks=ksa ds nqX/k ekxksZ ds nksuksa rjQ 5 fd0eh0 dh ifjf/k esa p;fur nqX/k ekxksZ ij nqX/k lfefr;ksa dk xBu

2-  lfefr ds xBu gsrq #0 50]000@& foRrh; lgk;rk dh vuqeU;rk ] ftlesa midj.k ] e'khu ] LVs'kujh ] QuhZpj o fQDlpj A

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh

dk;Z{ks= %&  izns'k ds leLr tuinksa ij ftyk Lrj ij pkyw o ubZ ;kstuk ds vUrxZrA

,dhd`r nqX/k'kkyk fodkl ifj;kstuk

Q

1- xzkeh.k Lrj ij d`"kdkas @nqX/k mRikndksa dks nq/kk: i'kqvkas }kjk nqX/k dh foi.ku O;oLFkk miyC/k djkus gsrq p;fur nqX/k ekxksZ ij lgdkjh nqX/k lfefr dk xBu

2-  lfefr xBu gsrq izR;sd lfefr dks nqX/k ijh{k.k midj.k ] Xykl os;jlZ] jftLVj lsV ] QLV ,M fdV ] QuhZpjlZ ] fQDplZ ] dSVy Øl ds fy;s #0 11]000 @& izfr lfefr dks miyC/k djk;k tkuk A

tuin Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

   tuin Lrj ij bdkbZ izHkkjh nqX/k la?k rFkk minqX/k'kkyk fodkl vf/kdkjh

dk;Z{ks= %&  ;w0ih0&4 izkstsDV esa eÅ ] egkjktxat ] fl}kFkZuxj ] >kalh  rFkk ;w0ih0&5 izkstsDV esa cjsyh ] 'kkgtgkaiqj ] ihyhHkhr rFkk jkeiqj tuin vkPNkfnr A

2-  izkjfEHkd voLFkk esa nqX/k lfefr ds dk;ZØe dks lqpk: :i ls lapkfyr djus gsrq lfefr;ksa dks izcU/kdh; vuqnku ] nqX/k ijh{k.k gsrq dsfedYl ] lnL;kssa }kjk vkiwfr fd;s tkus okys nqX/k dh ek=k ,oa xq.koRrk dk fooj.k vafdr djus gsrq iklcqd forj.k nqX/k fodkl dk;ZØe dh tkudkjh ,oa izpkj izlkj gsrq U;wt ysVlZ rFkk iksLVj vkfn dh O;oLFkk ] xzke Lrj ls eksVj jksM rd igqapkus gsrq gsM yksM dh lqfo/kk Hkkjr ljdkj }kjk Lohd`r ekudkuqlkj miyC/k A

3-   vkfM;ks fotqvy fdV ds ek/;e ls nqX/k fodkl dk;ZØeksa dh tkudkjh ] gjk pkjk cht ¼feuh fdV ½ Vhdkdj.k dh miyC/krk A

4-  nqX/k fodkl dk;ZØe ds izfr xzkeh.k d`"kdksa dks tkx:d @izksRlkfgr djus gsrq lfefr lfpo ] lfpo VsLVj @gsYij ] ,0,p0 @,0vkbZ0 odZj izcU/k lfefr lnL; ds izf'k{k.k dh O;oLFkk A

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

8

vkbZ0Vh0 ,oa bysDVªkfuDl

ih0lh0vks0 rFkk jkstxkj <kck

    ;kstuk gsrq ik=rk %&

ih0lh0vks0 rFkk lkbcj <kck gsrq yxHkx 20]000 jkstxkj l`ftr gksaxs

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

9

eRL; foHkkx

1.          rkykc lq/kkj ;kstuk

Q

         ;kstuk gsrq ik=rk

csjkst+xkj ,oa nqcZy oxZ ds O;fDrA

tuin Lrj ij ;kstukvksa ds fdz;kUo;u gsrq mRrjnk;h vf/kdkjh&

eq[; dk;Zdkjh vf/kdkjh] eRL; ikyu fodkl vfHkdj.k

    #0 60]000@& dh lhek rd cSad _.k miyC/k djk;k tkrk gS] ftl ij vuqlwfpr tkfr@tutkfr ds eRL;ikydksa ds fy;s 25% vFkkZr~ #0 15]000@& rd 'kkldh; vuqnku fn;k tkrk gS vkSj 'ks"k O;fDr;ksa ds fy;s 20% vFkkZr~ #0 12]000@& rd vuqnku fn;k tkrk gSA

2.          u;s rkykcksa dk fuekZ.k

mijksDrkuqlkj

   futh Hkwfe ij u;s rkykcksa ds fuekZ.k gsrq #0 2 yk[k izfr gsDVs;j rd cSad _.k ftl ij lkekU; Js.kh ds O;fDr;ksa ds fy;s 20% vFkkZr~ #0 40]000@& ,oa vuqlwfpr tkfr@tutkfr ds O;fDr;ksa ds fy;s 25% vFkkZr~ #0 50]000@& rd dh lhek rd 'kkldh; vuqnku lqyHk gksrk gS rFkk rduhdh lgk;rk Hkh nh tkrh gSA

3.          mRiknu fuos'kksa gsrq lqfo/kk

mijksDrkuqlkj

   igys o"kZ esa mRiknu fuos'kksa gsrq #0 30]000@& izfr gsDVs;j cSad _.k] ftl ij lkekU; Js.kh ds O;fDr;ksa ds fy;s 20% vFkkZr~ #0 6]000@& o vuqlwfpr tkfr@tutkfr ds O;fDr;ksa ds fy;s 25% vFkkZr~ #0 7]500@& dh lhek rd vuqnku fn;k tkrk gSA

4.          bUVhxzsVsM fQ'k QkfeZax

mijksDrkuqlkj

blesa eNyh ds lkFk&lkFk cr[k] 'kwdj vkfn dk ikyu Hkh 'kkfey gSA  blesa #0 80]000@& izfr gsDVs;j ifj;kstuk ykxr ij lkekU; Js.kh ds O;fDr;ksa dks 20% vFkkZr~ #0 16]000@& rFkk vuqlwfpr tkfr@tutkfr ds O;fDr;ksa ds fy;s 25% vFkkZr~ #0 20]000@& vuqnku lqyHk djk;k tkrk gSA

5.          izf'k{k.k

mijksDrkuqlkj

   izR;sd tuin esa eRL; ikyd fodkl vfHkdj.k }kjk eRL; ikydksa dks eRL; ikyu djus ds fy;s 10 fnu dk izf'k{k.k fn;k tkrk gS] ftlesa izfr fnu #0 50@& dh nj ls izf'k{k.k HkRrk rFkk #0 100@& ,d eq'r Hkze.k O;; fn;k tkrk gSA

6.          eRL; cht dh vkiwfrZ

mijksDrkuqlkj

  mRrj izns'k esa eRL; fodkl fuxe dh gSpfj;ksa rFkk eRL; foHkkx ds iz{ks=ksa esa mRikfnr cht dh vkiwfrZ eRL; ikydksa dks vkWDlhtu iSfdax esa rkykc rd ljdkjh njksa ij dh tkrh gSA

7.          feV~Vh&ikuh dh tkaWp

mijksDrkuqlkj

  e.My Lrj ij eRL; foHkkx dh iz;ksx'kkykvksa }kjk eRL; ikydksa ds rkykcksa dh feV~Vh&ikuh dh fu%'kqYd tkaWp dh tkrh gSA

Ø- la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

10

fodykax dY;k.k foHkkx

fodykax O;fDr iquokZlu gsrq nqdku fuekZ.k

1 & fodykax O;fDr;ksa dks nqdku fuekZ.k gsrq ljdkj ls foRrh; lgk;rkA

2 & ;kstuk gsrq ik=rk &

2-1 & leLr Js.kh ds fodykax O;fDr] tks m0iz0 ds ewy fuoklh gSA

2-2 & okf"kZd vk; le;&le; ij 'kklu }kjk xjhch js[kk ds fy;s fu/kkZfjr vk;&lhek ds nksxqus ls vf/kd u gksA

2-3 & vk;q 18 o"kZ ;k mlls vf/kd] fdUrq 55 o"kZ ls vf/kd u gksA

2-4 & tks fdlh vijkf/kd] vFkok vkfFkZd ekeys esa ltk u ik;s gks] rFkk ftuds fo:} fdlh izdkj dh ljdkjh /kujkf'k ns; u gksA

2-5 & xzkeh.k vFkok uxjh; {ks= esa nqdku fuekZ.k gsrq Lo;a dh 110 oxZQhV dh Hkwfe gks ;k tks vius laJksarks ls mDr {ks=Qy dh Hkwfe [kjhnus@ yht ij ysus esa leFkZ gksA

3 & ftyk Lrj ij ;kstuk dk;kZUo;u dk nkf;Ro%&

ftyk fodykax vf/kdkjh

1 & dk;Z{ks= %& lEiw.kZ mRrj izns'kA

2 & ykHkkFkhZ ;fn fdlh O;olk; fo'ks"k esa fdlh ekU;rk izkIr laLFkku ls izf'k{k.k izkIr@ fMIyksek] izek.k i= /kkjh gS vkSj mlh {ks= esa O;olk; djuk pkgrk gS] rks mls ojh;rk nh tk;sxhA

3 & nqdku dk {ks=Qy de ls de 110 oxZQhV gksuk pkfg;s] ftlesa ls dejk de ls de 8* x 10* dk rFkk 'ks"k cjkenk gksuk pkfg;sA

4 & nqdku dk fuekZ.k ykHkkFkhZ Lo;a djk ldrs gS] vFkok muds vuqjks/k ij ljdkjh ,tsUlh }kjk djk;k tk ldrk gSA  _.k ,oa vuqnku dh Lohd`r /kujkf'k ds vfrfjDr fd;s x;s O;; dk ogu ykHkkFkhZ Lo;a djsaxkA

5 & ik= ykHkkFkhZ dks :0 20]000@& dh /kujkf'k dh Lohd`fr] blesa :0 15]000@& dh /kujkf'k pkj izfr'kr okf"kZd lk/kkj.k O;kt dh nj ij _.k ds :i esa rFkk :0 5]000@& dh /kujkf'k vuqnku ds :i esaA

5-1 & Lohd`r /kujkf'k :0 20]000@& nks fdLr esa ykHkkFkhZ dks ns;A  izFke fdLr :0 10]000@& f}rh; fdLr 10]000@& ftlesa 5]000@& _.k rFkk 5]000@& vuqnkuA  izFke fdLr ds mi;ksx mijkUr miHkksx izek.k i= nsus ij f}rh; fdLr tkjh dh tk;saxhA

6 & ewy _.k dh olwyh _.k o vuqnku dh lEiw.kZ /kujkf'k ds Hkqxrku ds ,d o"kZ ckn :0 5]00@& izfr =Sekfld fdLr dh nj ls rhu leku fdLrksa esa dh tk;saxhA

6-1 & ewy _.k dh olwyh ds ckn O;kt dh /kujkf'k 24 cjkcj ekfld fdLrks esa dh tk;saxhA

Ø-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

11

gFkdj/kk ,oa oL=k m|ksx

nhun;ky gFkdj/kk izksRlkgu ;kstukA

Q

;kstuk gsrq ik=rk

izkFkfed lgdkjh lfefr;ksa @ Lo;a lgk;rk lewgksa A

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh     

 lgk;d funs'kd] gFkdj?kk

1& ;kstukUrxZr _.k lqfo/kk izkIr djus gsrq ekftZueuh dh miyC/krkA 

2& gLr f'kYih ywe vkfn vk/kkjHkwr lkexzh Ø; dj lds rFkk izf'k{k.k izkIr dj lds] bl gsrq 50 izfr'kr rd dh vkfFkZd lgk;rk dk Hkh izkfo/kkuA     

3& fMtkbu esa lq/kkj ] izpkj&izlkj] foi.ku] ;krk;kr rFkk gFkdj/kk laxBuksa dks lqn`< djus gsrq Hkh lqfo/kk;sa miyC/k djk;k tkukA  

4& foRrh; o"kZ 2003&04 esa ;kstukUrxZr        :0 10-00 djksM vk;&O;;d izkfo/kku rFkk 6000 cqudjksa dks Lojkstxkj ds volj iznku djus dk y{;A 

dz0la0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

12

m|ku ,oWa [kk| izlaLdj.k

jktdh; ikS/k'kkykvksa@ mRiknu bdkbZ;ksa dk vk/kquhdj.kA

mRiknu ls lEcfU/kr enksa esa vko';d ifjO;; gsrq o"kZ 2003&04 dh bdksukfed ck;fcyVh fjiksVZ iwoZ ls cukdj ekudksa ds vk/kkj ij gh /kujkf'k Lohd`r djk;h tk;sA ;kstukUrxZr fuekZ.k dk;ksZa gsrq /kujkf'k Lohd`r u djkbZ tk, A

;kstuk ds vUrxZr dsoy mUgha mRiknu bdkbZ;ksa ds fy, ifjO;; fu/kkZfjr djk;k tk,] tks iwoZ ls LFkkfir gSa ,oWa mu ij mRiknu dk;Zdze pyk;k tk jgk gS A

uohu ikS/k'kkyk dh LFkkiuk

ikS/k'kkykvksa dk mRiknu dk;Zdze ^^jktdh; ikS/k'kykvksa@ mRiknu bdkbZ;ksa dk vk/kquhdhdj.k** ;kstuk esa ysdj bl gsrq visf{kr /kujkf'k dh O;oLFkk djkdj mUgha tuinksa esa ifjO;; Lohd`r djk;k tkuk tgkWa ij mi;qDr Hkwfe fu%'kqYd izkIr gks tk, A

;kstukUrxZr tuin egkjktxat] dq'khuxj] ckxir ,oWa fprzdwV esa ,d&,d ikS/k'kkyk dh LFkkiuk dj mudk j[k&j[kko fd;k tkuk A

Qy iV~Vh l?ku ,oWa lagr {ks=ksa esa Qy fodkl] izn'kZuh] izf'k{k.k] rduhdh tkudkjh ,oWa ikS/k vkiwfrZA

;kstuk gsrq ik=rk

y?kq lhekUr d`"kd

y?kq lhekUr d`"kdksa dks vf/kdre 02 ,dM rd csj] vke] vkoayk] yhph rFkk uhacw Qyksa ds ckx jksfir djus ij jksi.k lkexzh] [kkn] moZjd] dhV O;kf/kuk'kd vkfn ij fuEukuqlkj fu%'kqYd fuos'k miyC/k djk;k tk;s %&

1& vke rFkk yhph ij& 10000 :0 :i;s dk fuos'k@ gSDVj

2& ve:n] vkaoyk] csj] uhacw ij & 7000 L0 :i;s dk fuos'k@ gSDVj A

3& Qy fodkl izn'kZuh] rduhdh izf'k{k.k vkfn ds vk;kstu gsrq Hkh vko';drkuqlkj /kujkf'k dh O;oLFkk djkuk A

4&p;fur Qyksa gsrq fu/kkZfjr ekudksa ds vuq:i ifjO;; Lohd`r djk;k tkuk A

5& m?kku jksi.k ls iwoZ ykbZo Qsaflax djk;k tkuk vfuok;Z gksxk A

'kkdHkkth ,oWa elkyk fodkl dh ;kstuk

1& izeq[k fuos'kksa ij :0 2000@ & izfr gSDVj izfr ykHkkFkhZ dh nj ls izfrdj ns; gksxkA

2& ;kstuk dk izpkj&izlkj dj d`"kdksa dks lewg esa laxfBr dj ,d jftLVj cukdj mlesa dqy vk;&O;; ds fooj.k dk mYys[k fd;k tk,xk A

3& ;kstukUrxZr iznZ'kuksa gsrq :0 2000@ & izfr nj izn'kZu dh O;oLFkk djk;h tk,xh tks vuqnku ds :i esa gksxhA

unh rygVh esa 'kkd Hkkth [ksrh ds izksRlkgu gsrq izfrdj dk Hkqxrku

eSdzks eSustesUV ;kstuk¼dsUnzh;½ gsrq 10 izfr'kr jkT;kWa'kA

;kstukUrxZr foHkkx }kjk lapkfyr dsUnz iksf"kr ;kstuk eSdzks eSustesUV eksM gsrq Hkkjr ljdkj }kjk Lohd`r dk;Z;kstuk dh 10 izfr'kr jkT;kWa'k dh O;oLFkk djkbZ tkrh gS A

bl ;kstukUrxZr lapkfyr dk;Zdzeksa gsrq fn'kk funsZ'k Hkkjr ljdkj ls ;kstuk dh Lohd`fr ds vHkko esa izsf"kr ugha fd;s x;s gSaA

dEi;wVjkbts'ku] izf'k{k.k ,oWa izlkj

uohu tuinksa ,oWa e.Myksa ds dk;kZy;ksa dh LFkkiuk  A

vke Qy&iV~Vh fodkl dh ;kstuk

1& 25 izfr'kr vuqlwfpr tkfr rFkk tutkfr dksfV ds ykHkkfFkZ;ksa dk p;u vfuok;ZA

2& ykHkkFkhZ ykbZo QsfUlax yxkus ds fy, lger gksa A

3& ckxoku dks vuqnku 0-4 gSDVj ds 1-00 gSDVsj dh lhek rd vuqeU; gksxk A

4& p;fur ykHkkfFkZ;ksa dks nks fnu dk izf'k{k.k] izfrfnu izfr ykHkkFkhZ 30 izfr'kr dks Nk=o`fRr iznku dh tk,xh A

5& moZjdksa dk dz; jktdh; laLFkkuksa ls fu/kkZfjr lhek rd fd;k tk, A

6& QqV Lis;lZ ij ykHkkFkhZ dks 50 izfr'kr vuqnku ;k vf/kdre 700@ & tks Hkh de gks ns; gksxk¼fu;ekuqlkj½A

1& ykHkkFkhZ dk p;u A

2& vuqnku ns;rk

3& jksi.k lkexzh

4& jksi.k lkexzh

5& ykbZo Qsflax

6& js[kkWadu o jksi.k dk;Z A

7& izf'k{k.k

8& moZjd

9& flds fV;j

10& dhV O;kf/kuk'kd jlk;u@ lw{e rRoA

11& m|ku ds j[k j[kko ij jkT; lgk;rk 12&QqV Lis;j forj.k A

gcZy xkMsZUl dh LFkkiuk

Q

vuqekfur ykxr :0 1-00 yk[k dk vuqnku fn;k tk,xk ftlesa 25 izfr'kr /kujkf'k jksi.k lkexzh ds :i esa rFkk 75 izfr'kr /kujkf'k LFkkiuk lkexzh lEiwfrZ ds :i esa O;; dh tk,xhA

;kstuk gsrq ik=rk

 vuqlwfpr tkfr@ tutkfr ds ykHkkfFkZ;ksa ls tkfr izek.k irz izkIr dj mUgsa ykHkkfUor fd;k tk,xkA ;kstuk ds lEcU/k esa O;kid izpkj&izlkj lekpkj i=ksa ds ek/;e ls fd;k tk,xk A vuqnku dh /kujkf'k dk Hkqxrku dzkl psd }kjk ykHkkfFkZ;ksa ds [kkrs esa fd;k tk,A

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh %     

     ftyk m|ku vf/kdkjh

1& cht o ikS/k vkfn jksi.k lkexzh ij izfr gSDVj vuqekfur ykxr& 25]000 rFkk izfr gSDVj ns; vuqnku&25000 A

2& LFkkiuk O;; izfr gSDVj vuqekfur ykxr&75000 rFkk izfr gSDVj ns; vuqnku 75000A blizdkj dqy izfr gSDVj vuqekfur ykxr 100000 rFkk izfr gSDVj ns; vuqnku :0 100000 gksxk A

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

13

[kknh xzkeks|kx

1- C;kt miknku ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

  O;fDrxr@ lk>snkjh bdkbZ;ksa dks xzkeks|ksx bdkbZ;ksa dh LFkkiuk

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh %     

     ftyk [kknh xzkeks|ksx vf/kdkjh

1- bdkbZ;ksa dh LFkkiuk gsrq cSadksa ls vf/kdre :0 2 yk[k dk _.k

2- _.k ij 4 izfr'kr dh nj ls C;kt dh /kujkf'k ftyk lsDVj ds vk;&o;;d ls cksMZ }kjk cSadksa dks miyC/k djk;h tkrh gS

3- foRrh; o"kZ 2003&04 esa cSadksas ls :0 182 djksM+ iwathfuos'k dk y{;

4- ;kstukUrxZr dqy 3750 xzkeks|ksx bdkbZ;kas dh LFkkiuk dj 28750 Lojkstxkj ds volj miyC/k djkus dk y{;

2- ekftZu euh ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

jkstxkj O;fDr;ksa@ lfefr;ksa dks

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh   

     ftyk [kknh xzkeks|ksx vf/kdkjh

1- ik=rk ds vuqlkj :0 25 yk[k rd dh xzkeks|ksx bdkbZ;ka LFkkfir djus gsrq cSadksa ds ek/;e ls _.k Lohd`r djk;k tkuk  

2- :0 10 yk[k rd ds _.k ij 25 izfr'kr ekftZu euh

3- :0 10 yk[k ls :0 25 yk[k dh ykxr rd 10 izfr'kr ekftZueuh dsUnzh; [kknh ,oa xzkeks|ksx vk;ksx ds ctV ls C;kt jfgr _.k ds :i esa miyC/k djk;h tkrh gSA  

4- ekftZu euh dh /kujkf'k bdkbZ ds 2 o"kZ rd lQy lapkyu ds mijkUr vuqnku ds :i esa ifjofrZr gks tkrh gS

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk laf{kIr fooj.k

14

Je

lsok {ks= ds vUrxZr miHkksDrkvksa dks lkekU; izdkj ds midj.kksa dh ejEer dh lqfo/kk miyC/k djkus gsrq vkS|ksfxd izf'k{k.k laLFkkuksa ls izkIr vH;fFkZ;ksa dk lewg cukdj lfoZl lsUVj dh LFkkiuk

1&bl ;kstuk esa miHkksDrkvksa dks jkstejkZ ds iz;ksx esa vkus okys midj.k Vh-oh-] fQzt] bUoVZj] bysfDVªd fLop  vkfn tSls lkekU; izdkj dh ejEer gsrq lsok;sa miyC/k djkbZ tk;saxhA bl gsrq vko';drkuqlkj csjkstxkjksa ds lewg tuin esa cuk;s tk;saxsA

2&bl gsrq tuin eq[;ky; ds jktdh; vkS|ksfxd izf'k{k.k laLFkku ds iz/kkukpk;Z uksMy vf/kdkjh gksaxsA

vYi vof/k ds izf'k{k.k iznku dj jkstxkj ijdrk esa o`f) djuk

1&bl ;kstuk esa jkstxkjijdrk esa o`f) gsrq LFkkuh; jktdh; vkS|ksfxd izf'k{k.k laLFkkuksa esa Vad.k] dEI;wVj esa MkVk b.Vªh dk vYidkfyd izf'k{k.k fn;k tk;sxk ftlls csjkstxkjksa dks jkstxkj ds volj fey ldsA

efgykvksa gsrq fof'k"V O;olk;ksa esa izf'k{k.k dk;ZØe vk;ksftr djuk

1&bl ;kstuk ds vUrxZr efgykvksa dks C;wVh ,.M fLdu ds;j] gsYFk lsaVj] flykbZ vkfn dk vYidkfyd izf'k{k.k fnyk;k tk;sxkA

xSj rduhdh vU; mi;ksxh de ykxr okys O;olk;ksa esa jkstxkj ds volj miyC/k djkuk

1&bl ;kstuk esa eq[; :I ls fQuk;y] xRrs ds cDls] /kkxs dh jhy] nksus iRry] vkfQl gsrq xksan vkfn cukus dk ekewyh izf'k{k.k nsdj jkstxkj ds volj miyC/k djk;s tk;saxsaA

2&mDr mRiknksa ds Ø; gsrq 'kkldh;@v)Z'kkldh; o fuxeksa vkfn esa ojh;rk nh tk;sxhA

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

15

m0iz0 efgyk dY;k.k fuxe

Lo'kfDr mRrj izns'k  ifj;kstuk

;kstuk gsrq ik=rk

xzkeh.k efgyk,a

xzkeh.k efgykvksa ds lkekftd vkfFkZd fodkl ,oa l'kfDrdj.k ds mnns'; ls vUrjkZ"Vªh; fodkl laxBu ,oa vUrjkZ"Vªh; df"k fodkl fuf/k rFkk Hkkjr ljdkj ds foRrh; lg;ksx ls dsUnz lsDVj dh ;g ifj;kstuk izns'k esa flrEcj 1998 ls fnlEcj 2003 dh vof/k gsrq lapkfyr gSA

1&1200 lewgksa ds  y{; ds lkis{; 1268 Lo'kfDr lewgksa ds xBuksijkUr iks"k.k fd;k tk jgk gSA

2&iksf"kr lewg ds lnL;ksa dh {kerk fodkl ds dk;ZØe vk;ksftr fd;k tkukA

3&lewgksa dh LFkkuh; cSadks ls _.k lEc)rk esa lg;ksx fd;k tkukA

4&lewgksa }kjk _.k ysdj fofHkUu vk;l`td dk;Zdyki fØ;kfUor fd;k tkukA

5&l'kfDrdj.k ds n`f"Vxr lewgksa dks la?kh; Lo:i iznku djus esa lg;ksx fd;k tkukA

Lo;afl)k mRrj izns'k ifj;kstuk

   ;kstuk gsrq ik=rk

xzkeh.k efgyk,a

Hkkjr ljdkj dh bl ;kstuk ds vUrxZr xzkeh.k efgykvksa ds lkekftd vkfFkZd fodkl ,oa l'kfDrdj.k dk mnns';

1&izns'k ds 54 tuinksa ds 94 fodkl [k.Mksa dks vkPNkfnr djrs gq;s 9400 Lo;afl)k lewgksa ds xBu dk y{; gSA

2&yxHkx 140000 fu/kZu ,oa fucZy xzkeh.k efgykvksa dks lkekftd ,oa vkfFkZd eqn~nksa lfgr mUgsa muds vf/kdkjksa ds izfr tkx:d djukA

3&ifj;kstuk dk lapkyu foRrh; o"kZ 2002&03 ls ikap o"kZ dh vof/k  gsrq mRrj izns'k efgyk dY;k.k fuxe ds ek/;e ls LoSfPNd laxBuksa }kjk fd;k tkukA

cky fodkl lsok ,oa iq"Vkgkj

cky fodkl ifj;kstuk

187 ifj;kstukvksa esa 23836 vkaxuckM+h dsUnzksa dks [kksyk tkuk

23836 vkaxuckM+h dk;Zd=hZ ,oa vkaxuckM+h lgkf;dk dks ekuns; ds vk/kkj ij rSukr fd;k tk;sxk

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk laf{kIr fooj.k

16

fpfdRlk f'k{kk foHkkx

1&

futh {ks= esa esfMdy@ MsaVy dkyst dh LFkkiuk

2&

iSjkesfMdy fo/kkvksa esa fMxzh izf'k{k.k

,yksiSfFkd rFkk vk;qosZfnd ,oa gksE;ksiSfFkd  fpfdRlk f'k{kk gsrq futh {ks= esa esfMdy@MsaVy dkyst dh LFkkiuk izLrkfor gSA

iSjkesfMdy fo/kkvksa esa fMxzh ikB~;Øe ds ek/;e ls jkstxkj l`ftr djuk

      fpfdRlk f'k{kk foHkkx }kjk fuEu fo/kkvksa esa fMxzh ikB~;Øe ds lapkyu gsrq uhfr fu/kkZj.k dh dk;Zokgh fopkjk/khu gS %&

1& ch0,l0lh0@ cSpyj bu fQft;ksfFkjsih

2& ch0,l0lh0@ cSpyj bu vkD;wis'kuy fFkjsih

3& ch0,l0lh0@ cSpyj bu yscksjsVjh VsDuksykWth

4& ch0,l0lh0@ cSpyj bu jsfV;ksMk;Xuksfll    ,.M besftax

5& ch0,l0lh0@ jsfM;ksfFkjsih

6& ch0,l0lh0@ uflZax

1&izns'k dh dfBu vkFkksZik; fLFkfr ,oa foRrh; lalk/kuksa  dks ns[krs gq, u;s esfMdy@Ms.Vy dkyst LFkkfir fd;k tkuk lEHko ugha Fkk vr% futh {ks= dh laLFkkvksa dks fpfdRlk f'k{kk ds {ks= esaa iwath fuos'k gsrq 'kklu }kjk uhfr ?kksf"kr dh xbZ FkhA

2&dkyst dh LFkkiuk gsrq ,u-vks-lh- ds fy, vf/kd le;kof/k dk foLrkj] Vhfpax gkfLiVy ds :i esa ljdkjh vLirkvksa dk mi;ksx ,oa ih-th- dkslsZt ds fy, cSad xkj.Vh dh O;oLFkk dk izkfo/kku fd;k x;k gSA

3&orZeku esa futh {ks= ds 16 Ms.Vy rFkk 3 esfMdy dkyst LFkkfir gSaA

4&futh {ks= ds varxZr LFkkfir bu dkystksa ls Lo;a ,oa iSjk esfMdy dks jkstxkj ds volj lqyHk gksaxsA

5&blls izR;{k o vizR;{k :i ls u;s&u;s jkstxkj ds volj miyC/k gksaxsA

6&fpfdRlk f'k{kk foHkkx }kjk iSjkesfMdy vf/kfu;e Hkh rS;kj fd;k x;k gS tks ijh{k.kk/khu gSA bl vf/kfu;e ds ykxw gksus ls vPNs ntZs ds izf'kf{kr iSjkesfMdy LVkQ rS;kj fd;k tk ldsxk vkSj jkstxkj ds voljksa dk l`ty gksxkA

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

17

m-iz-vYi la[;d foRrh; ,oa fodkl fuxe fy0

3-  ekftZu euh ;kstuk

4-  VeZ yksu ;kstuk

1-       ;kstuk gsrq ik=rk %&

iv.      mRrj izns'k esa fuokl dj jgs vYila[;d oxZ ds csjkst+xkj ,oa t+:jreUn yksxA

v.        'kgjh ,oa xzkeh.k {ks=ksa esa ykxw gSA

vi.      xjhch js[kk dh nksxquh /kujkf'k ls de Lrj ij thou;kiu djus okys O;fDr Hkh ik=k gSaA

vii.   uxjh; {ks=k esa mPpre vk;   #0 42]000@& izfr o"kZ ls de gksuh pkfg;s rFkk xzkeh.k {ks=k esa vk;    #0 32]000@& ls de izfr o"kZ gksuh pkfg;sA

viii. ,d ifjokj dk ,d gh lnL; ik=k gksxk] fdUrq 'kknh'kqnk iq=&iqf=;ksa dks vyx ifjokj esa ekuk tk;sxkA

ix.      vk;q 18 o"kZ ls 50 o"kZ ds chp gksuh pkfg;sA

x.        fuxe }kjk izk;ksftr izf'k{k.k izkIr gksuk pkfg;sA

xi.      Lukrd ikl O;fDr dks ojh;rk nh tk;sxhA

;kstuk gsrq ik=rk %&

      mijksDrkuqlkj

       ;kstuk dk laf{kIr fooj.k %&

i.                   #0 5]00]000@&rd dh ifj;kstuk ykxr okyh bdkbZ dks _.k miyC/k djk;k tkukA

ii.                 ifj;kstuk ykxr dk 30% ekftZu euh ds :i esa miyC/k djk;k tk;sxk o 65% cSad@foRrh; laLFkk ls miyC/k djk;k tk;sxk rFkk 5% ykHkkFkhZ dks Lo;a ogu djuk gksxkA

iii.              #0 40]000@& rd ekftZu euh _.k ij 3% okf"kZd C;kt vkSj mlls vf/kd ij 4% okf"kZd C;kt ns; gksxkA    fu/kkZfjr le; lhek ds vuqlkj iquHkZqxrku (re payment) djuk gksxkA

iv.               izpkj&izlkj lekpkj i=ksa ds ek/;e ls gksxkA

v.                  fu/kkZfjr izk:i esa vkosnu i= ftyk vYila[;d dY;k.k vf/kdkjh dks nsus gksaxsA

vi.               'ks"k dk;Zokgh ftyk vYila[;d dY;k.k vf/kdkjh }kjk dh tkuh gSA

       ;kstuk dk laf{kIr fooj.k

i.                   okf"kZd ,oa ekgokj y{;ksa ds vuqlkj 40% ifj;kstuk;sa #0 30]000@& rd dh ykxr okyh bdkb;ksa gsrq rFkk 60% #0 50]000@& rd dh ykxr gsrq ifj;kstuk;sa gksaxhA

ii.                 'kgjh ,oa xzkeh.k {ks=ksa esa lqik= csjkst+xkj ,oa Lor% jkst+xkjjr~ ;qod ,oa ;qofr;ksa gsrq pykbZ tk jgh gSA

iii.              fuxe }kjk ifj;kstuk ykxr dk 90% VeZ yksu ds :i esa miyC/k djk;k tk;sxk vkSj 10% ykHkkFkhZ }kjk Lo;a ds lzksrksa ls yxk;k tk;sxkA

iv.               _.k ij 6% okf"kZd C;kt gksxkA

v.                  ;kstukvksa dk izpkj&izlkj lekpkj i=ksa ds ek/;e ls fd;k tk;sxkA     'ks"k dk;Zokgh ftyk vYila[;d dY;k.k vf/kdkjh }kjk fu/kkZfjr izk:i esa izkIr gksus ds i'pkr dh tk;sxhA

vi.               ykHkkfFkZ;ksa dk p;u ftykf/kdkjh dh v/;{krk esa xfBr p;u lfefr esa fd;k tk;sxkA

vii.             10% ykHkkfFkZ;ksa ls izrh{kk lwph esa j[kk tk;sxkA

5-  Lo;a lgk;rk lewg y?kq _.k ;kstuk

Q

1- Lo;a lgk;rk lewg dh ifjHkk"kk &

     Lo;a lgk;rk lewg 15 ls 20 ykHkkfFkZ;ksa dk ,d ,slk lewg gS] tks lkewfgd :i ls vius jkstejZk dh leL;kvksa ls tw>rs gSaA eq[;r% ;g leL;k;sa thfodk dekus ds fy, dk;Z djuk] blds fy, /ku dk izcU/k djuk rFkk eky cspus ls lEcfU/kr gksrh gSA

2- ;kstuk gsrq ik=rk

·       Lo;a lgk;rk lewg ds dk;Zdkjh O;fDr vko';d :i ls dsUnzh; ljdkj ds v/khu jk"Vªh; vYila[;d leqnk; ls lEcU/k j[krk gksA

·       Lo;a lgk;rk lewg ds lnL;ksa dh okf"kZd vk; nksgjh xjhch js[kk ls de gks] tks xzkeh.k {ks= ds fy, :0 32]000@& rFkk 'kgjh {ks= ds fy, :0 42]000@& izfro"kZ gSA

·       Lo;a lgk;rk lewg ;fn igys ls dsUnz @jkT; ljdkj }kjk iksf"kr fdlh foRr ;kstuk o foRr laLFkkvksa dh ;kstukvksa ds vUrxZr 'kkfry gksa rks ml dks _.k izkfIr ds ;ksX; ugha ekuk tk;sxk A

·       Lo;a lgk;rk lewg cpr rFkk dtZ lewgksa ¼Lo;a lgk;rk nyksa½ dk fu;fer lnL; gksA y?kq foRr iks"k.k ;kstuk ds vUrxZr vYila[;d oxZ ls lEcfU/kr oS;fDrd] lewgksa }kjk ,sls lewgksa ds lnL;ksaa dks Hkh 'kkfey fd;k tk ldrk gS tgka vYila[;d ¼75 izfr'kr rFkk mlls Åij½ lnL;ksa dh iz/kkurk gksA

ftyk Lrj ij lEcfU/kr ;kstuk dk mRrjnk;h vf/kdkjh& ftykf/kdkjh ,oa ftyk vYila[;d dY;k.k vf/kdkjh ftyk Lrj ij fdz;kUo;u gsrq mRrjnk;h gSaA

_.k dk mn~ns'; &

vU; iz;kstuksa ds fy, eatwj _.kksa dks vykok] _.k dk mn~ns'; vYila[;d oxZ ds detksj rcdska ds O;fDr;ksa dks vkenuh 'kq: djus vFkok vkenuh c<+kus dh xfrfof/k;ksa ds fy, Lo;a lgk;rk lewgksa ds ek/;e ls foRrh; lgk;rk iznku djuk gSA mnkgj.k ds rkSj ij vkenuh c<+kus dh xfrfof/k;ksa dk fooj.k bl izdkj gS&

·       y?kq m|e @O;kikj

·       y?kq @dqVhj m|ksx ;k lsok xfrfof/k;ka

·       gLrdyk ls lEcfU/kr xfrfof/k;ka

·       d`f"k rFkk mlls lEcfU/kr xfrfof/k;ka

·       ifjogu lsDVj xfrfof/k;ka

_.k dh miyC/krk

   fuxe }kjk ifj;kstuk ykxr dk 90 izfr'kr VeZyksu ds :i esa miyC/k djk;k tk;sxkA vos'k"k ifj;kstuk ykxr dk 10 izfr'kr Lo;a lgk;rk lewg@ ykHkkFkhZ }kjk Lo;a ds lzksrksa ls yxk;k tk;sxkA

Ø0l0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

18

xzkE; fodkl

Lo.kZ t;Urh xzke Lojkstxkj ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

1  xzkeh.k {ks=ksa esa xjhch dh js[kk ds uhps thou&;kiu djus okys ifjokjA

2  ;kstukUrxZr Lo;a lgk;rk lewg ds ek/;e ls ykHkkfUor djk;k tkukA

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh

     ifj;kstuk funs'kd ,oa eq[; fodkl vf/kdkjh

1& p;fur@ykHkkfUor Lojkstxkfj;ksa esa 40 izfr'kr efgyk;sa ] 50 izfr'kr vuq0tkfr@tutkfr rFkk 3 izfr'kr fodykax dks ykHkkfUor fd;k tkukA

2& lewgksa ds vk/kkj ij ;kstuk dk lapkyu fd;k tk;sxkA lewgksa ds fodkl gsrq izFke xzsfM+x ds i'pkr~ fjokfYoax QUM rFkk lh0lh0,y0 ds :i esa :0 25000@& dh vuqeU;rkA

3& lewgksa dh fLFkjrk lqfuf'pr djrs gq;s f}rh; xzsfMx ds i'pkr~ lewgksa }kjk p;fur vkfFkZd fØ;kdykiksa ds fy;s cSadksa ds ek/;e ls foRriks"k.k dh O;oLFkkA

4& vkfFkZd n`f"Vdks.k ls vFkZ{ke fØ;kdykiksa dk Cykdokj p;u ,oa dyLVj i}fr dk vuqlj.kA

5& fØ;kdyki&okj izkstsDV fjiksVZ dh rS;kjh ,oa rn~uqlkj _.k dh miyC/krk lqfuf'pr djk;s tkus dh vo/kkj.kkA

6& izR;sd Lojkstxkjh ds izf'k{k.k ,oa dkS'ky vfHko)Zu dh O;oLFkkA 

7& foi.ku ,oa rduhdh miyC/krk ij cyA

8& izR;sd Lojkstxkjh ifjokj dks izfrekg de ls de :0 2000@& dh vk; l`tu gsrq l{ke cukukA 

9& cSadksa ] rduhdh laLFkkvksa] lg;ksxh foHkkx rFkk xSj&ljdkjh laLFkkvksa dh lfØ; vkSj izHkkoh Hkwfedk ij cyA 

10& lkekU; Js.kh ds Lojksxtkjh dks 30 izfr'kr] vf/kdre :0 7500@& rFkk vuq0tkfr@ tuktkfr ,oa fodykax dks 50 izfr'kr vf/kdre :0 10]000@& vuqnku ns;A 

11& lewgksa dh n'kk esa dqy ifj;kstuk ykxr dk 50 izfr'kr vf/kdre :0 1-25 yk[k dh lhek rd vuqnku vuqeU;A

12& flpkbZ ifj;kstukvksa gsrq vuqnku dh dksbZ foRrh; lhek ughaA 

13& Lojkstxkfj;ksa o lewgksa ds lnL;ksa ds izzf'k{k.k gsrq izfr izf'k{kkFkhZ :0 5000@ dh lhek rd  O;; dk izkfo/kkuA

2- vEcsMdj fo'ks"k jkstxkj ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=krk

1  dksbZ Hkh  csjksxtxkj] v}Z&jkstxkj O;fDr tks viuk O;olk; izkjEHk djus esa :fp j[krk gksA

2 xzkeh.k {ks=k dk fuoklh gks fdUrq v}Z&'kgjh {ks=k esa Hkh ykHkkFkhZ gks ldrs gSA 

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh

     ftyk fodkl vf/kdkjh ,oa  eq[; fodkl vf/kdkjh  rFkk ifj;kstuk ls lEcfU/kr fØ;kUo;u foHkkx ds vf/kdkjhA

1& ;kstuk dk uksMy foHkkx xzkE; fodkl gSA

2& izns'k ds xzkeh.k vapy esa miyC/k lalk/kuksa ,oa n{krk ds vk/kkj ij gh jkstxkj l`ftr djus gsrq  fofHkUu foHkkxksa@ tuinksa ds ek/;e ls jkstxkjijd izLrko lafjpr gksrs gS vkSj vuqeksnuksijkUr fØ;kfUor gksrs gSA

3& ;kstuk ds vUrxZr LFkkuh; fof'k"Vrkvksa] ogkW dh ekax o miyC/k dPpkeky rFkk [kir dh lEHkkoukvksa ds n`f"Vxr cSdoMZ ,oa QkoMZ fyadtst ds lekos'k lfgr ifj;kstuk;sa lapkfyr gksrh gSA

4& ;kstukUrxZr l?ku feuh Msjh] efgyk Msjh ] vPNs uLy ds i'kqfodkl gsrq iztUu ;kstuk] yhph mriknu] e'k:e mRiknu] gjh Nky dsyk fodkl] VsjkdksVk ,oa CySd iksVªh] csr oLrq fuekZ.k] 'kadj iztkfr 'kCth mRiknu] iRFkj rjk'kh] ?kq?k: ika;y mRiknu rFkk uhcaw iztkfr m|kuhdj.k ifj;kstuk ,oa ekSu ikyu ¼'kgn mRiknu½ vkfn ifj;kstuk;sa LFkkuh; vko';drk ds vuq:i mnkgj.k ds :i esa jgh gSA  

5& ;kstuk ds vUrxZr fdlh izdkj dk izfrca/k ugh gSA blesa csjkstxkj@v)Zcsjkstxkj O;fDr tks viuk O;olk; izkjEHk djus esa :fp j[krk gS mls ykHkkfUor fd;k tk ldrk gSA 

6& ;kstukUrxZr detksj oxZ ds mRFkku dh ljdkj dh izfrca}rkvksa ds vuq:i vuq0 tkfr@ tutkfr ds ifjokj ds yksxksa dks ykHkkfUor djus ds fy;s dqy ctV dk 84 izfr'kr dk izkfo/kkuA 

7& ifj;kstukUrxZr vuq0 tkfr@tutkfr ifjokj ds ykHkkfFkZ;ksa dks izfr bdkbZ ykxr dk 33 izfr'kr vFkok vf/kdre :0 10000@& ,oa vU; ykHkkfFkZ;ksa dks 25 izfr'kr ] vf/kdre :0 7500@&  rd jkt lgk;rk@'kkldh; vuqnku dh vuqeU;rk gSA

8& ;kstuk esa caSdscqy jkstxkjijd ifj;kstukvksa dh izeq[krk  gksxhA   

9&  ifj;kstukUrxZr fdlh izdkj dk in l`ftr ugha fd;k tk;sxk] vfirq fu/kkZfjr iz'kklfud /kujkf'k ds ek/;e ls ifj;kstuk LoHkko ls lEcfU/kr foHkkx }kjk fØ;kuo;u fd;k tk;sxkA blh O;oLFkkuq:i LoSfPNd laxBuksa dh Hkkxhnkjh ls izkIr gksxhA

dze lWa0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

19

foKku ,oWa izkS|ksfxdh

 jkstxkj l`tu ;kstukUrxZr&

1- jkbl gyj ifj;kstuk

;kstuk gsrq ik=rk

csjkstxkj Jfed

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- 2000 u;s gylZ dks pykus gsrq izfr gylZ rhu O;fDr;ksa ds fglkc ls 6000 O;fDr;ksa dks jkstxkj iznku djuk A

2- cSadksa }kjk 50 izfr'kr _.k rFkk 50 izfr'kr lfClMh iznku fd;k tkuk A

2- esUFkk ls rsy fudkyuk

;kstuk gsrq ik=rk

csjkstxkj O;fDr

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- 10oha iapo"khZ; ;kstuk vUrxZr 500 IykUVl yxk;k tkuk A

2- izfr IykUV nks O;fDr;ksa vFkkZr~ 1000 O;fDr;ksa dks jkstxkj miyC/k djk;k tkuk A

3- ykHkkfFkZ;ksa dks cSadks ls _.k izkIr djus dh lqfo/kk A

3- /kku dh Qly ds fy, ck;ksQVhZykbZtj

;kstuk gsrq ik=rk

Lor% jkstxkj Jfed@ d`"kd rFkk csjkstxkj O;fDr

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- /kku dh iSnkokj c<kuk rFkk ;wfj;k dh [kir de djukA

2- d`"kdksa dks 400 :0 izfr gsDVj dk vfrfjDr ykHk A

3- ck;ksQVhZykbtj cukus ds fy, vko';d /kujkf'k ftykf/kdkfj;ksa@ eq[; fodkl vf/kdkfj;ksa dh lgk;rk ls iznku fd;k tkuk A

4- 10 iapo"khZ; ;kstukUrxZr 5000 O;fDr;ksa dks 10 tuinksa ds vUrxZr Lojkstkxkj iznku fd;k tkuk A

4- lsYQ gsYi xzqi

;kstuk gsrq ik=rk

Cykd Lrj ij csjkstxkj uo;qod@ d`"kd rFkk Jfed

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- jktxhjh c<bZ] yksgkjh rFkk eksph vkfn ds fy, Vwy fdV~l miyC/k djkuk rFkk ykHkkfFkZ;ksa dks _.k fnyokuk A

2- lkx lCth rFkk Qy Qygkjh dh izksflaflax dk izpkj&izlkj djuk rFkk xzqi }kjk oSY;w,Mhlu djokuk A

3- d`f"k ;U=ksa dks d`"kdksa dks miyC/k djokuk rFkk ykHkkfFkZ;ksa dks _.k fnyokuk A

4- LoPNrk dk;Zdze ds vUrxZr xzkeh.kksa dks fofHkUu tkudkjh iznku djuk A

5- 50 Cykdksa esa izfr Cykd 10 O;fDr dh nj ls 500 O;fDr;ksa dks jkstxkj iznku fd;k tkukA

5- xzkeh.k efgykvksa gsrq ifj;kstuk

;kstuk gsrq ik=rk xzkeh.k efgyk,Wa

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- efgykvksa dk lsYQ xzqi cukdj mudks nksuk iRry cukus] e'khu }kjk cka/k rFkk lqryh rFkk jLlh cukus] vkpkj eqjCck cukus] fpdu rFkk njnksth dk dk;Z fl[kkuk vkfn A

2- cSadks ls mi;qZDr dk;ksZa gsrq _.k dh lqfo/kk fnyk;k tkuk A

6- csjkstxkj uo;qodksas gsrq ifj;kstuk A

;kstuk gsrq ik=rk

csjkstxkj O;fDr

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

1- bf.M;k ekdkZ&2 iEIl eksVj lkbZfdy] LdwVj vkfn ds fjis;lZ gsrq izf'k{k.k iznku djuk rFkk Vwy fdV~l miyC/k djkuk A

2- isVz~ksy rFkk Mhty dks xkWao xkWao forfjr djus gsrq izf'k{k.k iznku djuk rFkk bldks ykus o ys tkus gsrq iz;ksx fd;s tkus okys lk/kuksa ds fy, cSadks ls _.k fnyokuk A

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

20

ek/;fed f'k{kk

1& O;olkf;d f'k{kk ;kstuk

Q

2&

300 ek/;fed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk

    ;kstuk gsrq ik=rk %&

fo|ky; ds Nk=&Nk=k;sa

ftyk Lrj ij lacaf/kr vf/kdkjh

ftyk fo|ky; fujh{kd

O;olkf;d f'k{kk ;kstuk orZeku esa 892 fo|ky;ksa esa py jgh gS rFkk izR;sd fo|ky; esa nks VsªM ds vuqlkj dqy 35 VsªM lapkfyr fd;s tk jgs gSa A VsªMksa esa Nk= Nk=k;sa ykHkkfUor gks jgs gSaA bu Nk=&Nk=ksa dks Lojkstxkj miyC/k djkus ds mn~ns'; ls bu Nk=ksa dks lacaf/kr ftyk m|ksx dsUnz esa iathdj.k djk;k tk;A ftlesa 10 fuEu izeq[k gSa %&

300 ek/;fed fo|ky;ksa dks foRr foghu ekU;rk nsdj 3000 v/;kidksa  gsrq jkstxkj l`tu

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

21

y|q m|ksx

1- iz/kkuea=h jkstxkj ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

1  'kgjh ,oa xzkeh.k {ks=kksa esa f'kf{kr csjkstxkj yksxA

2  18 ls 35 o"kZ dh vk;q lhekA

3  'kSf{kd ;ksX;rk 8 oh iklA

4  ftudh okf"kZd vk; :0 40]000 ls vf/kd u gksA

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh

     ftyk m|ksx  vf/kdkjh

1 ftyk m|ksx dsUnzksa ds ek/;e ls lapkfyrA  

2 cSadksa ds ek/;e ls m|ksx] lsok ,oa O;olk; dh LFkkiuk gsrq _.k iznku fd;k tkukA     

3 m|ksx ,oa lsok {ks=k dh :0 2 yk[k rd dh ifj;kstuk;sa rFkk O;olk; {ks=k dh :0 1 yk[k dh ifj;kstukvksa ij _.k dk izkfo/kkuA 

4 ;kstuk dh ykxr dk 15 izfr'kr vf/kdre :0 7800 dk vuqnkuA

5 foRrh; o"kZ 2003&04 esa ;kstukUrxZr dqy 50900 bdkbZ;ksa dh LFkkiuk 80000 O;fDr;ksa dks jkstxkj miyC/k djkus dk y{;A

2- y?kq vkS|ksfxd bdkbZ;ksa dh LFkkiuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

jkstxkj l`tu gsrq y|q m|ksxksa dh LFkkiukA

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh

     ftyk m|ksx  vf/kdkjh

1 ;kstukUrxZr :0 1-00 yk[k ls de iwath fuos'k rFkk :0 1-00 yk[k ls vf/kd  iwath fuos'k ls LFkkfir gksus okyh bdkbZ;ksa dks ftyk m|ksx dsUnzksa ds ek/;e ls foRrh; lgk;rk iznku fd;k tkukA

 2 foRrh; o"kZ 2003&04 esa ;kstukUrxZr dqy 30000 y?kq m|ksxksa dh LFkkiuk rFkk 120000 O;fDr;ksa dks jkstxkj miyC/k djkus dk y{;A

3- vEcsMdj gLr f'kYi fodkl ;kstukA

Q

;kstuk gsrq ik=krk

 tuin ds f'kYi ,oa f'kfYi;ksa dks fpfUgr dj Lo;a lgk;rk lewgksa ds ek/;e ls A 

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh      

     ftyk m|ksx  vf/kdkjh

1 xSj ljdkjh laxBuksa dh Hkkxhnkjh ds ek/;e lsA  

2 tuinksa ds f'kYi ,oa f'kfYi;ksa dk cSlykbZu losZ fd;k tkukA 

3 losZ{k.k esa fpfUgr f'kfYi;ksa ds Lo;a lgk;rk lewg xfBr fd;k tkukA  

4 ;kstukUrxZr dkS'ky mUu;u] fMtkbu] mRikn fodkl] ekdsZfVax liksVZ] vUrjk"Vªh; ,oa vUrjns'kh; izpkj&izlkj] lkekU; lqfo/kk dsUnz] fu;kZr lgk;rk] LokLFk iSdst ,oa lewg chek] vkokl ls lEc} dk;Z'kkyk vkfn ds foRrh; lgk;rk ,oa vU; lqfo/kk;sa miyC/k djk;s tkus dk izkfo/kkuA 

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

22

js'ke fodkl

1- ekMy pkdh dhVikyu ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

  1& Lo;a dk 'kgrwr o`{kkjksi.k

2& dhVikyd ds :i esa js'ke dhVikyu djus gsrq bPNqd O;fDr 

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh %     

     mi funs'kd@ lgk;d funs'kd ¼js'ke½

1- jkstxkj l`tu 

2- 'kgrwr lEink dk foLrkj

3- js'ke dhVk.M mRiknu

4- 'kgrwrh dks;k ,oa /kkxk dk mRiknu

5- m|eh izf'k{k.k

6- xzkeh.kks dks muds ?kj ds vkl&ikl vk; ds vfrfjDr ;k/ku miyC/k djkuk

7- 'kgrwr o`{kkjksi.k ds ek/;e ls i;kZoj.k laj{k.k

2- VLkj js'ke fodkl ;kstuk

Q

;kstuk gsrq ik=rk

1& VLkj o`{kkjksi.k ds vkl ikl fuokl dj jgs xzkeh.k

2& chtw dhVikyu ds :i esa dhVikyu dk dk;Z djus okys bPNqd O;fDr

3& O;olkf;d dhVikyu ds :i esa dk;Z djus okys bPNqd O;fDr

ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh   

     lgk;d funsd'k ¼js'ke½

1- jkstxkj l`tu  

2- Vlj lEink dk foLrkj

3- Vlj dhVk.M mRiknu 

4- Vlj dks;k ,oa /kkxk mRiknu

5- Vlj m|eh izf'k{k.k

6- nwj njkt esa fuokl dj jgs xzkeh.kksa dks muds ?kjksa ds vkl&ikl vk; ds vfrfjDr lk/ku miyC/k djkuk

7- vtZqu@vlu o`{kkjksi.k ds ek/;e ls i;kZoj.k laj{k.k

dz0la0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

24

izfof/kd f'k{kk foHkkx

foHkkx esa nks lsDVj gS %&

1- fMIyksek lsDVj

2- fMxzh lsDVj

izfof/kd f'k{kk foHkkx ds bu nksuks gh lsDVj esa m|ksx ,oa cktkj dks vko';drk ds vuqlkj f'k{kk ds ikB~;dzeksa esa la'kks/ku fd;k tkrk gSA

1 & fMIyksek lsDVj esa ikB~;p;kZ iqujh{k.k dk dk;Z 'kks/k fodkl ,oa izf'k{k.k laLFkku }kjk fd;k tkrk gSA  laLFkku dh laLrqfr;ksa ij izkfof/kd f'k{kk ifj"kn ds v/khu xfBr ikB~;pk;Z fooj.k lfefr }kjk vuqeksnu iznku fd;k tkrk gSA  lfefr }kjk le;&le; ij fd;s x;s ikB~;p;kZ iqujhf{k.k izkfof/kd f'k{kk ifj"kn dh vkxkeh cSBd esa laKkukFkZ izLrqr fd;s tkrs gS rFkk vxys l= esa izFke o"kZ ds Nk=ksa ij ykxw fd;s tkrs gSaA

2 & fMxzh lsDVj esa ikB~;dzeksa ds iqujhf{k.k dk dk;Z fo'ofo|ky; dh fo|k ifj"kn }kjk fd;k tkrk gSA  fo|k ifj"kn }kjk iqujhf{kr ikB~;dzeksa dks fo'ofo|ky; dh cSBd esa vuqeksnukFkZ izLrqr fd;k tkrk gS vkSj dk;Z ifj"kn dh cSBd ds vuqeksnu ds i'pkr~~~ vxys l= esa ykxw fd;k tkrk gSA

       mi;ZqZDrkuqlkj fMIyksek lsDVj rFkk fMxzh lsDVj esa ikB~;dzeksa ds iqujh{k.k dk dk;Z py jgk gS vkSj iqujhf{kr ikB~;dzeksa dks tqykbZ] 2003 ls vkjEHk gksus okys vkxkeh l= esa ;Fkko';d ykxw fd;k tk;saxkA

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

25

i;ZVu  foHkkx

&&

&&

i;ZVu foHkkx us lq>ko fn;s gSa fd ftyk Lrj ij i;ZVu ds ek/;e ls fuEu izdkj jkst+xkj l`ftr fd;k tk ldrk gS&

i.                   izns'k esa pyus okys lHkh u;s gksV6y7] isbZax xsLV dks j[kus okys ykWt o lHkh izdkj ds jsLVªkaW o [kkuiku dh nqdkusaA

ii.                 euksjatu ikdZ] ty dzhM+k ikdZ o vU; lEcfU/kr euksjatu ds LFky tSls cksfyax,sys vkfnA

iii.              fofHkUu egksRlo o esys ds vk;kstu lsA

iv.               V~;wfjLV xkbZM~l] /kkfeZd LFkyksa ds iaMs] i;ZVd LFkyksa ls tqM+s gq, LFkkuh; lksfofu;j 'kkWIlA

v.                  i;ZVu m|ksx ls tqM+s gq, VªSosy ,tsUlh] Vwj vkWijsVlZ rFkk i;ZVdksa dks ;krk;kr lqfo/kk iznku djus ls lEcfU/kr fjD'kk pkyd] rkaWxk pkyd] VSDlh vkWVks vkfn ds pkydA

vi.               xzkeh.k i;ZVd LFkyksa dk fodklA

dz-la

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

26

ifjogu foHkkx

vjk"Vªh;d`r ekxksZa ij futh ifjxeu pykus gsrq ijfeV fn;k tkukA

Q

     ;kstuk gsrq ik=rk %&

tks Hkh O;fDr futh {ks= esa iwaWth fuos'k djus dks rS;kj gksA

ftyk Lrj ij ;kstuk ds fdz;kUo;u gsrq mRrjnk;h vf/kdkjh&

lEcfU/kr ftyukf/kdkjh ,oa jkT; ds 19 lEHkkxh; ifjogu izkf/kdj.k rFkk ,d jkT; ifjogu izkf/kdj.k

;kstuk dk laf{kIr fooj.k %&

i.                   vfrfjDr ijfeV tkjh djus ds lEcU/k esa izLrkfor e.Myh; y{; dk O;kid izpkj&izlkj djok;saA

ii.                 clsa dz; djus ds bPNqd O;fDr;ksa dks e.My ds tuinksa ds ftykf/kdkfj;ksa ds ek/;e ls cSadksa ls leUo; djds _.k dh lqfo/kk miyC/k djok;saA

iii.              bPNqd O;fDr;ksa dks f'kfoj yxkdj _.k lqfo/kk miyC/k djok;sa rFkk mlh le; ifjogu foHkkx ds vf/kdkfj;ksa ds ek/;e ls ijfeV tkjh djokuk lqfuf'pr djsaA

iv.               izR;sd ekg tkjh gksus okys ijfeVksa dh lwpuk vxys ekg dh 10 rkjh[k rd ifjogu vk;qDr dks miyC/k djok;saA

v.                  ,sls uofufeZr ekxZ ftl ij orZeku esa ifjogu lqfo/kk miyC/k ugha gS] dk fpUghdj.k djds u;s ekxksZa ds l`tu ds izLrko izkFkfedrk ds vk/kkj ij miyC/k djk;saA

dz-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

1

2

3

4

5

27

jkT; uxj fodkl foHkkx

Lo.kZ t;Urh 'kgjh jkstxkj ;kstuk

1 & csjkstxkj ,oa ;ksX;rk ls de dke esa yxs 'kgjh xjhcksa dks Lojkstxkj dh m|eksa dh LFkkiuk rFkk etnwjh ijd jkstxkj miyC/k djkrs gq;s vk;izn djukA

2 & ;kstukUrxZr dsUnz ,oa jkT; ljdkj ds e/; 75-25 ds vk/kkj ij O;oLFkk dh x;h gSA

1 & mi;kstuk & 1 & 'kgjh Lojkstxkj dk;Zdze %& 'kgjh fu/kZu efgyk lewgksa dh lgk;rk ,oa O;olkf;d ,oa m|ferk ijd dkS'ky dh izkfIr vkSj mUu;uA

1-1 & y{; lewg esa 'kgjh fu/kZu ¼vkfFkZd o xSj vkfFkZd ekun.Mksa ij vk/kkfjr½ efgykvksa ¼U;wure 30 izfr'kr½ vuqlwfpr tkfr@ tutkfr ¼LFkkuh; tula[;k ds vuqikr esa½ rFkk 3 izfr'kr fodaykxksa ds oxZA

1-2 & y/kq m|eksa vkSj dkS'ky fodkl ds ek/;e ls O;fDrxr Lojkstxkj gsrq izR;sd bdkbZ esa vf/kdre ykxr :0 50]000@& ¼miknku@ vuqnku & dqy ykxr dk 15 izfr'kr vf/kdre lhek :0 7]500@&½ fu/kkZfjr rFkk ykHkkFkhZ dks ifj;kstuk ykxr dk 5 izfr'kr ekftZu euh ds :i esa yxkuk gksxkA  miknku@ vuqnku rFkk ekftZu jkf'k ds vfrfjDr 'ks"k jkf'k cSadksa }kjk _.k ds :i esa miyC/k djkbZ tk;saxhA  la;qDr] lkewfgd m|e@ fdz;kdyki ds ekeyksa esa ifj;kstuk ykxr rFkk miknku@ vuqnku jkf'k lHkh ykHkkfFkZ;ksa ds lEcU/k esa vuqeU; gksxhA

2 & izf'k{k.k %& Lojkstxkj ;kstukUrxZr dkS'ky gsrq 25 izf'k{k.kkfFkZ;ksa ds cSp dks 2 ls 6 ekg ¼U;wure 300 ?kaVs½ dk izf'k{k.kA

2-1 & izfr izf'k{kkFkhZ :0 2-000@ & dk O;; fu/kkZfjrA

2-2 & izf'k{k.kksaijkUr lQy ykHkkfFkZ;ksa dks :0 600@& dh Vwy fdV Hkh iznku dh tk;saxhA

3 & Mokdqvk %& efgyk lewgksa ds fy;s fo'ks"k izksRlksgu ;kstukA

3-1 & izR;sd Mokdqvk esa U;wure 10 'kgjh fu/kZu efgyk;sa] ftlesa ls ,d lewg dh la;ksftdkA

3-2 & lewg dks :0 1]25]000@& vFkok ykxr dk 50 izfr'kr ds cjkcj tks de gks miknku@ vuqnkuA

'kgjh etnwjh jkstxkj ;kstuk

1 & LFkkuh; 'kgjh fudk;ksa ds xjhch dh js[kk ls uhps ds yksxksa dks etnwjh ijd jkstxkj miyC/k djkukA

1-1 & ;kstuk esa lkexzh ,oa Je dk vuqikr 60%40A

1-2 & {ks= dk losZ{k.k dk ekStwnk vk/kkjHkwr U;wure lsokvksa dh lwph rS;kj djds vuqmiyC/k lsokvksa dh izkFkfedrkuqlkj **,** lwph rS;kj djsaxhA  lkFk gh vU; visf{kr HkkSfrd lqfo/kkvksa dh **ch** lwph Hkh rS;kj dh tk;saxhA  lwph ds vuqlkj dk;ksZ dh Lohd`fr ftyk uxjh; fodkl vfHkdj.k }kjk iznku dh tk;saxhA

jk"Vªh; efyu cLrh lq/kkj dk;Zdze

1 & 'kgjh efyu cfLr;ksa esa fuokl dj jgs O;fDr;ksa dks ewyHkwr HkkSfrd lqfo/kk;sa tSls & ihus dk ikuh] lM+ds] [kM+Utk] ukyh bR;kfn lqfo/kk;sa miyC/k djkuk rFkk lkFk gh lkekftd dk;Z tSls & f'k{kk] LokLF;] Vhdkdj.k] euksjatu vkfn lfEefyrA

 dk;Z{ks= & lEiw.kZ izns'kA

1- ;kstuk esa 100 izfr'kr /kujkf'k dsUnz ljdkj }kjk jkT; ljdkj ds ek/;e ls miyC/kA

LoPNdkj foeqfDr ;kstuk

ekuo ey mBk;s tkus dh dqizFkk dks lekIr djukA

'kq"d 'kkSpky;ksa dks ty izokfgr 'kkSpky;ksa esa ifjofrZr djukA

vuqnku &

dsUnzh;  &  45 izfr'kr

_.k    &  45 izfr'kr

ykHkkFkhZ v'aknku & 10 izfr'kr

ckYehdh & vEcsMdj efyu cLrh vkokl ;kstuk ¼oSEcs½

efyu cfLr;ksa esa xjhch js[kk ds uhps ds ikl ifjokjksa dks vkokl miyC/k djkukA

;kstukUrxZr fuekZ.k ykxr dk :0 40]000@& ftlesa 50 izfr'kr vuqnkuA

Ø0l0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

28

;qok dY;k.k

;qod eaxy ny@ efgyk eaxy nyksa dk vkfFkZd ifj;kstukvksa ,oa fofHkUu dk;ZØeksa esa Hkkxhnkjh

Q

;kstuk gsrq ik=rk

xzke Lrj ij xfBr ;qod eaxy ny@ efgyk eaxy ny

 ftyk Lrj ij  lacaf/kr  vf/kdkjh %     

 ;qok dY;k.k foHkkx dk tuin Lrj dk vf/kdkjh rFkk eq[; fodkl vf/kdkjh

1 ;qod eaxy ny@efgyk eaxy ny xzke Lrj ij xfBr fd;s tkrs gS vkSj mudk iathdj.k fd;k tkrk gSA 

2 bu nyksa ds ek/;e ls xzke iapk;r] {ks=k iapk;r] ftyk iapk;r ,oa fodkl foHkkxksa }kjk djk;s tk jgs dk;ksZ dks djk;k tk ldrk gSA

3 LoSfPNd laLFkkvksa ds egRo bu nyksa ls Hkh ifj;kstukvksa ds vuqlkj vkfFkZd ifj;kstukvksa ,oa dk;ZØeksa dks pykdj jkstxkj esa yxk;k tkukA 

4 orZeku esa bu nyksa ds ek/;e ls fofHkUu izdkj ds LoSfPNd dk;ZØeksa ;Fkk& iYl iksfy;ksa@,M~l@ennkrk tkx:drk@ ifjokj dY;k.k vkfn dk;ZØeksa esa Hkkx ysrs gS vkSj blls dkQh lg;ksx feyrk gS rFkk dk;ZØeksa dk izpkj&izlkj gksrk gSA 

5  ;qod eaxy ny@ efgyk eaxy ny ds lnL;ksa ls Lo;a lgk;rk lewg vf/kd ls vf/kd xfBr djk;s tk;sA 

6  foHkkx }kjk izkUrh; j{kd ny@izknsf'kd fodkl ny ds voSrfud Lo;a lsodksa onhZ o izf'k{k.k nsdj M~;wVh ij yxk;k tkrk gSA

7 orZeku esa 35350 Lo;a lsod izns'k esa miyC/k gS] ftudk mi;ksx djds jkstxkj miyC/k djk;k tk ldrk gSA 

Ø0l0

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk lkj

29

ukxfjd mM~M;u

1- izkbosV ikbysV ykblsUl ¼ih0ih0,y0½

2- dkef'kZ;y ikbysV ykblsUl

¼lh-ih-,y-½

lhfer dk;Z{ks=] rduhdh ,oa laosnu'khy dk;Zizd`fr ds n`f"Vxr foHkkx esa Lojkstxkj l`tu dh fn'kk esa {kh.k lEHkkouk;sa gSaA

     ih0ih0,y0 ikB~;Øe ds fy, 60 ?k.Vs rFkk lh0ih0,y0 ds fy, 240 ?k.Vs dh mM+ku fofgr gSA izf'k{k.k ds fy, :0 3700 izfr ?k.Vk 'kqYd fu/kkZfjr gSA rnuqlkj x.kuk djus ij mDr dkslksZa ds fy, Øe'k% 2]20]000 rFkk 8]88]000 :i;s 'kqYd ns; gSA lh0ih0,y0 ykblsUl izkIr djus ds mijkUr vH;FkhZ O;olkf;d ikbysV ds :i esa U;ure vgZrk dj ds lsok;kstu izkIr dj ldrk gSA

3- fMiyksek bu ,;jØkQ~V esUVhusUl bathfu;fjax

bl esa izos'k izkfof/kd f'k{kk foHkkx ds vUrxZr ikyhVsfDuDl ds fy, vk;ksftr la;qDr izos'k ijh{kk ls esfjV ds vk/kkj ij gksrs gSaA

fMiyksek izkIr djus ds mijkUr vH;FkhZ ,d o"kZ dh izsfDVdy Vªsfuax iwjh dj ds egkfuns'kd] ukxj foekuu Hkkjr ljdkj }kjk vk;ksftr ,;jØkQ~V esfUVusUl bathfu;j ykblsUl dh ijh{kk ds fy, vgZ gksrs gSaA tks vH;FkhZ mDr ykblsUl izkIr djus esa lQy gksrs gSa mUgsa fofHkUu mM~M;u laLFkkuksa esa lsok;kstu ds vkd"kZd volj gSaA

Ø-la-

foHkkx dk uke

;kstuk dk uke

eq[; fcUnq

;kstuk dk laf{kIr fooj.k

30

fpfdRlk LokLF; ,oa ifjokj dY;k.k  foHkkx

fMIyksek bu tujy uflZax

fMIyksek bu QkesZlh

fMIyksek bu ySc VsDuhf'k;u

,Dl&js VsDuhf'k;u

fMIyksek bu vkIVksfeVjh

fMIyksek bu fQft;ksFksjsih

fMIyksek bu MsaVy VsDuhf'k;u

fMIyksek bu vksVh VsDuhf'k;u

fMIyksek bu vkdqis'kuy fFkjsih

fMIyksek bu lh0,l0,l0 VsDuhf'k;u

jkstxkj gsrq o"kZ 2003&04 gsrq fu/kkZfjr y{;

1102

240

330

220

180

130

20

70

30

20

;ksx 2352

 mfYyf[kr fofHkUu iSjkesfMdy izf'k{k.k dkslZ] m0iz0 LVsV esfMdy QSdYVh ,oa LokLF; egkfuns'kky; ds ek/;e ls jktdh; vLirkyksa ,oa futh laLFkku esa lapkfyr fd;k tkrk gSA